15/07/2009

Alperen Ocakları üyesi bir grubun Topkapı Sarayı’nda ve bir şarap firmasının sponsorluğunda yapılan İdil Biret konserini basması Türkiye’de günlerce konuşulmuştu.

Bu baskın Türkiye’nin olduğu gibi mizah dergilerinin de bu haftaki konusu oldu. Baskın mizah dergilerince de tiye alındı, birbirinden ilginç karikatürler dergilerin kapaklarını süsledi… 

Türkiye Cumhuriyeti Karakas Büyükelçiliği’nin Venezuela Kültür Bakanlığıyla müştereken hazırladıkları konser programı ilişikte sunulmaktadır. Sayın Biret’in çaldığı eserler, dinleyenler tarafından büyük bir coşkuyla izlenmiş ve konser sonunda sanatçımız dakikalarca ayakta alkışlanmıştır. 

Sayın İdil Biret, 19 Mart günü ise Corp Group Kültür Merkezi salonunda Venezuela’lı piyano öğrencilerinin eğitimleri çerçevesinden düzenlenen “Ustalık sınıfına” katılmıştır. Sözkonusu faaliyet de büyük bir dinleyici grubu tarafından izlenmiştir.

Sanatçımızın buradaki faaliyetlerine ilişkin olarak 17 Mart tarihinde Ulusal çapta yayın yapan El Nacional gazetesinde çıkan haberin metni ekte sunulmuştur.

19 Mart tarihinde yine ulusal çapta yayın yapan El Universal gazetesinde çıkan habere ilişkin bağlantı: http://espectaculos.eluniversal.com/2009/03/19/til_art_idil-biret-viene-de_1311732.shtml 

Dergi ve haber sitesi Sinflash’de çıkan iki habere ilişkin bağlantılar:

http://www.sinflash.com/SinFlash/portal/pages/sinflash_evento.html?eventID=c373e9201deaf18cb18a000d56bbe803&canal=Arte y Espectaculos

http://www.sinflash.com/SinFlash/portal/pages/sinflash_evento.html?eventID=c373e92018daa9d0e613000d56bbe803&canal=Sociales

Faaliyetlere ilişkin fotoğraflar aşağıda sunulmuştur.

Diğer taraftan, Anadolu Üniversitesi Müzik Bölümü Başkanı Prof. Dr. A. Bülent Alaner başkanlığında iki kemancı Doç. Dr. Gülen Ege ve Doç. Dr. Şenol Aydın, 13 Mart tarihinde Venezuela Merkez Üniversitesi (Universidad Central de Venezuela)’da bir konser vermişler ve hafta boyunca bu üniversitenin müzik bölümünde çeşitli derslere katılmışlardır. Venezuela müziğinden de örneklerin sunulduğu konserin programı ilişiktedir.

Saygıyla duyurulur.
T.C. Karakas Büyükelçiliği

İdil Biret’i sahneye davet eden merhum Arif Mardin’in eşi Latife Mardin hem New York’taki Türk toplumu hem de Atatürk Okulu için son derece mutlu bir gün olduğunu kaydetti.
Konser sırasında ve sonunda dakikalarca ayakta alkışlanan Biret, iki bölümlük konserinde Beethoven, Lizst, Schubert ve Wagner’in eserlerini çaldı. Konserin ardından kuliste basının sorularını yanıtlayan Biret, New York’ta konser vermenin kendisi için büyük bir zevk olduğunu belirtti. “Her zaman bu şehirde özel bir elektrik vardır. İnsan bunu çok iyi hissediyor ve bu elektrik enerji veriyor” diyen Biret,  ABD’ye 1963′ten bu yana konser vermek için pek çok kez geldiğini söyledi.

“İyi dinleyici hep aynı”
Müziğin dünyanın her tarafından anlaşılan bir dil olduğunu ifade eden Biret, “Müziğin anlatmak istediği şeyler kelimeler kadar sınırlı değil. Müzik hem çok şey anlatıyor hem de belirli bir şeyi tam anlatmıyor. Müzik biraz her şeyin üzerine çıkıyor, o yüzden dünyanın her yerinden herkes tarafından anlaşılabiliyor” dedi. Dünyanın her yanında iyi dinleyicinin benzerliğine dikkat çeken Biret, “Dikkatli, müzikten çok zevk alan insanlar Türkiye’de, New York’ta da, Çin’de de aynı” diye konuştu.

“Genç müzisyenlerin konser imkanı yok”
İdil Biret, Türkiye’de 200 seneye yakın bir zamandır klasik müzik olduğuna da işaret etti. Biret, 1840′larda İstanbul’da opera bulunduğunu ve o zamanlar Verdi’nin yazdığı yeni eserlerin İstanbul’daki operalarda çalındığını hatırlattı. Türkiye’de son derece yetenekli müzisyenlerin bulunduğunu ifade eden Biret, “Maalesef Türkiye’de bu gençler için yeteri kadar konser imkanı yok, oysa sahne tecrübesi çok önemli” diye konuştu. Dünyada klasik müziğe ilginin azaldığını da belirten Biret, Batı’da eskisi kadar rağbet göremeyen klasik müziğin Uzak Doğu’da özellikle Çin’de yükselişte olduğunu söyledi.

Dr. İlke Boran

Milliyet Sanat, Aralık 2008

 İlk profesyonel stüdyo kaydını 16 yaşındayken gerçekleştiren İdil Biret, kariyeri boyunca, repertuarındaki tüm yapıtları kaydetmeyi misyon haline getirmiş bir piyanist. Şimdi ise, 19 CD’den oluşan Beethoven edisyonunun yayınlanması için son hazırlıklar yapılıyor. Bu 19 CD içerisinde, Beethoven’in 32 Piyano Sonatı, 5 Piyano Konçertosu ve 9 Senfonisinin Franz Liszt tarafından yapılan piyano transkripsiyonları yer alıyor. Edisyonun ilk 4 CD’si Aralık 2008’de satışa çıkıyor. Şubat 2009’dan itibaren, her iki ayda bir, setin kalanı sırasıyla yayınlanacak. Bu edisyonun en önemli özelliklerinden biri, tüm CD’lerin “İdil Biret Archive” (İBA) adlı Marka altında yayınlanacak olması. İdil Biret Archive markası altında, daha önce başka firmalarca yayınlanmış olan Biret kayıtlarının, aynı marka altında toplanarak, bütün olarak yayınlanması hedefleniyor. “Dünya dağıtımının Naxos firmasının üstlendiği İdil Biret Archive markasının oluşturulması benim için bir hayalin gerçekleşmesidir” diyen İdil Biret ile Beethoven kayıtları, İBA ve müzik üzerine sohbet ettik.

İlke Boran: Bestecilerin yapıtlarını komple edisyon olarak kaydetme fikri kariyerinizde ilk olarak ne zaman ortaya çıktı?

İdil Biret: Aslında ilk olarak bu teklifi Naxos firması yaptı. Naxos’un kurucusu Klaus Heymann 1988 ya da 89’da benimle irtibata geçti ve Chopin, Brahms ve Rachmaninov’un komple eserlerini kaydetmemi istedi. Alabileceğim en iyi tekliflerden biriydi bu ve hemen kabul etim, kayıtlara başladım. Her ay bir Chopin kaydı tamamlıyordum. Arada Brahms’lar da çıktı, çünkü onları çocukluğumdan beri çaldığım için hepsi zaten hazırdı. Bu şekilde komple eser kayıtları başlamış oldu.

Aralık’ta çıkacak olan Beethoven edisyonunun kayıt sürecinden bahseder misiniz?

1993-94 yıllarında yapılmış bazı Beethoven kayıtları vardı elimizde. Sonrasında, zaman içerisinde bütün Beethoven’leri kaydettim. Bütün kayıtların aynı mekânda yapılmasını isterdim fakat farklı zamanlarda ve mekânlarda olmak durumunda oldu. Mesela Beethoven Senfonileri’nin Liszt transkripsiyonlarının kaydedildiği Chaumont-Gistoux’daki kilise çok iyi bir mekândı. Bütün kayıtları orada yapmayı çok isterdim. Fakat bir ara, biz kayıtları yaparken kiliseyi kullanmaya başladılar ve ancak geceleri çalışabilir olduk. Sonra rahip değişti ve geceleri de kullanılmasını istemedi. Bu nedenle kayıtlar için başka bir kiliseye geçtik fakat ses kalitesi ve akustik diğeri kadar güzel değildi bence. Aslında bugün artık son derece kuru bir salonda yapılmış kayda bile yankı ekleyip yumuşatabiliyorlar ama yine de doğal yankı her zaman daha iyidir. Fakat yazık ki her zaman güzel akustik ortamı bulmak mümkün değil. Sonuçta, bu kayıtlar uzun süre zarfları içerisinde yapıldı.

Bir yapıtı yeniden yorumlarken yoruma bağlı ne tür değişimler gerçekleşiyor?

Yepyeni şeyler keşfediyor insan. Bazen yorumda tempo değişiklikleri olabiliyor. Bazen nefesi doğru kullanmadığınızı fark ediyorsunuz. O zaman bakıyorsunuz ölü bir yorum olmuş. Sonra detaylara bakıyorsunuz, bazı detaylarda örneğin yapısal olarak önemli olan bir melodik hattın yeterince ortaya çıkmadığını görüyorsunuz. Fakat sonuçta, benim her zaman düşündüğüm şudur: yorum sonuçta bir fotoğraftır, belli bir dönemde yaptığınız yorum, o zaman nasıl düşünüyorsanız ve görünüyorsanız onu yansıtır. Seneler içinde yorumunuz da değişir. Önemli olan “bu kesin böyledir” gibi kati düşünmemektir. Yorum, belli bir zamanın, bir günün, bir haftanın düşüncesidir aslında.

Kendi kaydınızı dinlerken nasıl bakıyorsunuz yoruma?

Korkunç eleştirel bir kulakla dinlerim. Bütününü de dinlerim fakat detaylara iner en ufak defoyu bulmaya çalışırım. Örneğin bir akorda dört nota varsa, üçüncü nota biraz zayıf tınlıyorsa yeniden kaydetmek isterim. Montaj sırasında “şurada bir hata olmuş” değil de “şurası yeteri kadar duyulmamış” gibi konulara yöneliyoruz. Tabii kayda girmeden önce son derece iyi hazırlanmak, yoruma dair herşeyi düşünmüş olmak gerekiyor. Bütünlüğü iyi kavramak da çok önemli. Bir yapıtı yaklaşık 15 kez kaydederim ve bu kayıtları dinleyerek her birinden seçmeler yaparım. Şuna çok dikkat etmek gerekiyor: kaydı yaptıktan hemen sonra “bu çok iyi” deyip karar vermek çok yanlış. O heyecanla insan yanlış karar verebiliyor. Kaydı, ancak birkaç gün geçtikten sonra, eleştirel kulakla dinlemek gerekiyor.

Beethoven yorumlamanın ayrıcalığı nedir sizce?

Bakıyorum nedense çoğu insan Beethoven yorumlamaktan çekiniyor. Kendilerini bir dağın önünde hissediyorlar. Hâlbuki korkmamak lazım. Beethoven son derece çeşitli ve hayal gücü son derece zengin bir besteci. Özellikle Sonatlarda görüyoruz bu zenginliği, her biri başka. Beethoven’in ilk sonatları ile son sonatlarını aynı şekilde çalamazsınız. Bir de tabii Beethoven’ın kendine has bir ağırlığı vardır. Kollarda sanki 500gr fazladan ağırlık varmış gibi, daha masif bir tonla ve genel hattın büyüklüğüne dikkat ederek çalmak gerekiyor. Benim şöyle bir şansım oldu: 7 yaşımda Paris’e gittiğim zaman, Beethoven’ın 32 Sonat’ının tamamını Wilhelm Kempff’in yorumundan dinledim konserde. Daha sonra da üç-dört defa daha dinledim Kempff’ten ve başka piyanistlerden. Daha o yaşta kafamda bir Beethoven yorumu oluştu. 7 yaşımdan beri de bu sonatlarla yaşıyorum. Bir Beethoven sesinin kulağınızda oluşması lazım, bu çok önemli. Eski kayıtları, Kempff’in Schnabel’in yorumlarını dinlediğiniz zaman da görüyorsunuz ki hepsinde bir dolgunluk var ses bakımından ve birbirinden çok da farklı değil. Tabii ki çok sıra dışı şeyler de yapılabilir ama gerek var mı? Zaten müzik yeteri kadar yenilik içeriyor.

Beethoven Konçerto’larının kayıtları nasıl gerçekleşti?

Konçertolar Şef Antoni Wit yönetiminde Bilkent orkestrası eşliğinde Ankara’da kaydedildi. Hepsi aynı dönemde aynı mekânda hatta aynı akortçuyla kaydedildi. Nispeten kısa bir zamanda yapıldı kayıtlar. Tabii 15 gün boyunca müthiş bir konsantrasyon ve herşeyi düşünmek gerekiyor. Orkestrayla çalarken hatayı solist olarak sizin yapmamanız lazım. Sizden kaynaklanan bir konudan dolayı orkestra bir pasajı beş-altı defa tekrarladığı takdirde gerginlik oluşur, bu nedenle çok dikkatli olmak gerekiyor. Kayıt tekrarlarında da tempo hiç şaşmamalı aksi takdirde montaj yapmak imkânsız hale gelir. Kayıtlar sırasında ben piyano partimden sorumluydum, Antoni Wit de orkestra partisinden. Ben arada orkestrada duyduğum bazı pürüzleri not ediyordum. Çizmeyi fazla aşmadan tabii. (gülüyor)

Beethoven Senfonileri’nin Liszt tarafından yapılan piyano uyarlamalarının önemi nedir? CD kitapçığı için yazdığınız yazıda “bir yapıtı piyano için düşünülmüş gibi uyarlamak önemlidir” diyorsunuz. Bu konuyu biraz açabilir miyiz?

Bir uyarlamada, en önemlisi yapıtın piyano için yazılmış gibi tınlamasıdır ve saydamlık çok önemli: her şeyin duyulması lazım. Liszt’in uyarlamaları o kadar güzel yapılmış ki sanki Beethoven’in Hammerklavier Sonatı’nın devamı gibidir. Fakat uyarlamalarda dikkat edilmesi gereken piyanonun sunduğu olanakların dışına fazla çıkmamaktır, çünkü o zaman zaaflar da ortaya çıkıyor. Uyarlamada tını önem kazanıyor. 9. Senfoni bu bakımdan problemlidir. Koroyu mümkün olduğu kadar yuvarlak sesler elde ederek yorumlamak gerek piyanoda. Liszt bu uyarlamaları son derece ustaca yapmış, hiçbir şeyi abartmamıştır. Liszt’in transkripsiyonlarını Beethoven görmüş olsaydı herhalde “şaheser” diyecekti.

Çok önemli bir atılım olan ‘İdil Biret Archive’in ambleminin hoş bir hikâyesi var, anlatır mısınız?

Tabii, amblemde kullanılan melek resmi Albrecht Dürer’in bir gravürüdür. Resmi Nadia Boulanger bir yılbaşında bana yollamıştı. Altına da çok güzel bir şey yazmıştı: “Bu güç yolda bu melek seni korusun”. Benim için çok önemlidir. Wilhelm Kempff de bana gönderdiği mektuplarından birinde “bir koruyucu melek nasıl olsa sana çıkacak” yazmıştı. Tabii o kendisini kastediyordu orada. Demek ki koruyucu meleğin benim için özel bir anlamı var. Bunu düşünerek amblemde kullanılmak üzere bu resmi seçtik.

1959 yılında Nadia Boulanger’nin İdil Biret’e gönderdiği kartta şu sözler yazıyordu: “Küçük İdil’ime, kendisini adadığı bu olağanüstü ve tehlikeli yolda bu melek onu korusun. Tüm kalbimle.” N.B. Hiç kuşku yok ki, artık İdil Biret Archive’ın amblemini süsleyen bu koruyucu melek İdil Biret’e daha nice kayıtlar ve konserler için sonsuz ilham vermeye devam ediyor.

Beethoven edisyonu ve IBA ile ilgili daha fazla bilgi için İdil Biret Archive (IBA) resmi web sitesi

İdil Biret 2008′den 2009′a uzanan konser programında, Türkiye’nin çeşitli kentlerinde olmak üzere, Bach, Rahmaninov, Brahms ve Paganini gibi bestecilerin eserlerini seslendirecek.

Kasım 2008
12, 13, 14 Kasım 2008, Ankara, CSO, Beethoven Korolu Fantezi, Rachmaninov Paganini Çeşitlemeleri.

’Ben açım yahu, bana piyano lazım mı?’

Yönetmenliğini Eytan İpeker’in üstlendiği belgeselin içinde neler olacak?

Hayatının önemli bir bölümünü geçirdiği Paris ve Brüksel’deki yaşamı nasıl?

Büyük bir piyanist, mavi yolculuktayken, ya da kendi evinin sıcak ortamında nasıl hareket eder? Neden yıllardır yaptığı besteleri sır gibi saklıyor?

Onu tanıyan, dinleyen, uzun çalarlarını, CD’lerini dinleyen biri olarak aşağıdaki sorumun da yanıtını bu belgeselde bulacağımı umarım.

Bu kadar azim, çalışma gücü, disiplin nereden kaynaklanıyor?

Sadece müzik konusunda değil, dünyayı algılama, gündemi izleme konusundaki çalışmalarını da aksatmıyor. Sorular içinde bunun da yer alması gerekiyor.

Belgeselin sunum DVD’sini gördüm. Belgeselde; Özden Toker İnönü, Suna Kan, Alfred Brendel, Filiz Ali de konuşacaklar. Sunum DVD’sinde Özden Toker İnönü ile Filiz Ali’nin konuşmalarını dinledim, doğrusu bu konuşmalar çalışmayı renklendirmiş.

* * *

BELGESELİN hazırlanmasında İdil Biret ile yönetmen Eytan İpeker birlikte çalışıyorlarmış, eşi Şefik Yüksel’den bu bilgiyi öğrendim.

Pek yakında Beethoven’ın bütün piyano eserlerini dinleyecekmişiz Biret’ten.

Ben onun Beethoven senfonilerini uzun çalardan dinledim, Lizst’in transkripsiyonunu çalmıştı.

Bazı fotoğraflar vardır ki, benim için simge değeri taşırlar, onlardan biri Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün İdil Biret ve Suna Kan’la çektirdiği fotoğraftır.

İsmet İnönü, Meclis’ten sonradan Hárika Çocuk Yasası olarak adlandırılan yasayı çıkartırken, bir milletvekili buna şöyle itiraz ediyor: “Şurada Numune Hastanesi’nde dört tane insan bir yatakta yatarken beş yaşındaki İdil Hanım’ı Amerika’ya göndereceğiz.Ne olacakmış deha imiş efendim, deha imiş. Piyano öğrenecekmiş. Ben açım yahu, bana piyano lazım mı?”

* * *

- 22, 29 Ocak 2008, Ankara/Bilkent Üniversitesi/Beethoven Konçertolar 1, 2, 3, 4 ve 5
- 8 Şubat 2008, Adana/Devlet Senfoni Orkestrası ile konser/Beethoven “3. Konçerto”
- 10 Şubat 2008, resital, Antakya.
- 16 Şubat 2008, İstanbul Modern, resital ve Filiz Ali ile söyleşi.
- 21/22 Şubat 2008, Devlet Senfoni Orkestrası ile konser, İzmir.
- 24 Şubat 2008 20.00, resital, EÜ Atatürk Kültür Merkezi, İzmir
- 3 – 4 Nisan 2008, CSO ile Schumann Konçerto, Ankara
- 18 – 19 Nisan 2008, Varşova Filarmoni Orkestrası, Schumann Konçerto, Varşova.
- 24  Nisan 2008, resital, Chopin, Süreyya Operası, Kadıköy, İstanbul.
- 28/29 Nisan 2008,  2 resital, Akbank Kültür Merkezi, Taksim
- 1 Mayıs 2008, resital, Kültür Üniversitesi, İstanbul
- 3 Mayıs 2008, resital, Onat Kutlar Salonu, Gaziantep.
- 17 Mayıs 2008, BBC 3 Radyo, Chopin üzerine canlı yayın. 18.00 – 22.00 arası.
- 9 Ağustos 2008, Ayvalık, resital veya orkestralı konser.
- 23 Ağustos 2008, Turgut Reis Festivali, Rahmaninov “2. Piyano Konçertosu”.
- 30 Ağustos 2008, Ayvalık, Bach, “Fa Minör ve Re Minör Piyano Konçertoları”

İmza Günleri

İdil Biret 2007 – 2008 boyunca Türkiye’de konser vermek için gittiği şehirlerde, Dominique Xardel’in yazdığı, Fransa’da yayınlanan “Une Pianiste Turque en France: İdil Biret” adlı kitabın Türkçe’de yayınlanan Üner Birkan’ca çevirisi yapılmış ve Can Yayınları’nca basılan “Dünya Sahnelerinde Bir Piyanist: İdil Biret” adlı kitabını imzalayacak.

Arzu Haksun Güvenilir, söyleşi

Radikal Gazetesi, 28.01.2008

En geniş repertuvarlı piyanist unvanına sahip İdil Biret, Ludwing van Beethoven’ın tüm piyano eserlerinin kaydedilmesi için stüdyoya girdi. Beethoven’ın konçertolar, sonatlar, piyano uyarlaması yapılan tüm senfonileri ile piyanolu koral fantezisini içeren tüm piyano eserlerini kapsayan ve 23 Ocak’ta Bilkent Stüdyoları’nda başlayan kayıtlar 2 Şubat’a kadar sürecek, ardından klasik müziğin en prestijli firması Naxos etiketiyle yayımlanacak.
İdil Biret’in Beethoven çalışmaları küçük yaşlarda başlamış ve Paris Konservatuvarı’nda eğitim gördüğü yıllarda devam eder. Fakat, 1958 yılından itibaren 20. yüzyılın en büyük Beethoven icracılarından Wilhelm Kempff ile yaptığı çalışmalar Biret’in Beethoven yorumunu geliştirir ve olgunlaştırır. Zamanla Biret’in Beethoven yorumlarının ustasına ulaştığı yazılmış ve hatta bazan Kempff’i de aştığı söylenmiştir. Biret’ten 1985 yılında Beethoven’ın 9. senfonisinin piyano için yapılan uyarlamalarını kaydedilmesini isterler. Başından beri sıkıntılı bir projedir, durdurulmak istenir. Çünkü bir Türk sanatçının gerçekten büyük işler yapması birçok engelle karşılaşması demektir. Türklerin yapamayacağı şeyler vardır, bir yere kadar gelebilirler. Onun ötesine geçen, Beethoven’i Almanlardan daha iyi, Chopin’i Polonyalılardan daha iyi çalan olamayacağı, olmaması gerektiği, bunu yapıyorsa da onun baltalanması durdurulması gerektiği düşüncesi vardır. İdil Biret’le yeni projesi üzerine konuşurken Türkiye’deki klasik müziğin durumunu da değerlendirmesini istedik. 

Bu proje nasıl ortaya çıktı?

Chopin, Brahms, Rahmaninov’un bütün eserlerini yaptım. Aslında bütün eserleri yapmaya meraklı değilim, ama öyle gelişti. 

Sırada Beethoven mı vardı?

Beethoven çocukluğumdan beri içinde olduğum bir besteci. Evde annemle dört el Beethoven senfonilerini çalardık. Çok küçüktüm, ikinci kısmı bana daha kolay geldiği için dört el çalmştık annemle. Daha sonra bu plakları yapmaya karar verdik. Bazı önemli versiyonlar iki, üç defa yapılıyor, şimdi nedenini daha iyi anlıyorum.  Öyle birşey ki insan geliştikçe başka gözlerle bakıyor…  

Bu bir ilk mi?

Beethoven için evet. Daha önce konçertolar ve senfonileri yapmıştım.

Artık farklı olmak adına klasik müzikle cazı aynı konserde dinliyoruz. Bu son zamanlarda çok sık yapılıyor. Siz ne düşünüyorsunuz? Neden böyle bir çeşitlemeye ihtiyaç duyuluyor?

Müziğin saflığını yok etmemek lazım. Ondan bir fikir alabilirsiniz, ancak müziğin bazı kurallarının dışına çıkmamak şatıyla. Müziğin belirli kuralları var, onun dışına çıktığınız zaman tehlikeli olabiliyor. Yapılanları yok ediyorsunuz. Müzik çok şey ifade eder, ama aynı zamanda hiçbirşey de ifade etmez. Bir konserde Bach’dan bir eser çalınıyor, arkasından popüler bir repertuardan birşey ekleniyor. Biraz ondan, biraz ondan… Popüler olmak adına yapılıyor, ama popüler de olamıyor. Aslına bakarsanız dinleyici için de şaşırtıcı birşey bu. İzlediğim bir konserde piyanist Beethoven sonatları çaldı birinci kısımda, ikinci kısımda caz improvizasyonları yaptı. Caza bayılırım, ama ikisi birden fazla strikt geldi bana. Beethoven sonatlar caz havasına girdi. Bir yerde neyse o olmak daha iyi. Fazla karıştırdığınız zaman ikisini de tam yapmamış oluyorsunuz. Şimdi yeni bir laf var; ‘insanlarda beş dakikadan fazla konsantrasyon yok’ diye. Halbuki zannetmiyorum bu biraz da kendi elinizde. Sizin çaldığınız şey insanları çekmeyi başarıyorsa, beş dakika değil yarım saat de gider. 

Bir toplumu anlamak, tanımak için müziğine bakmak yeterli lafı vardır. Bu bağlamda biz nasıl bir toplumuz?

Türkiye’deki folklor olağan üstü. Biz bu açıdan da benzeri olmayan bir toplumuz. Ancak sahip çıkılamıyor. Bizi bir bölgeye koymaya çalışıyorlar Ortadoğuda diyorlar. Halbuki tam Ortadoğu da değiliz. Kendine özgü değerlerimiz var. Bir Avrupalı burayı hala anlayamıyor. Tek kültüre indirmemek lazım hiçbirşeyi. Bu ülkenin son derece ilginç olduğunu, anlatmalıyız. Folklorumuza değerini veremiyoruz hala…

Cumhuriyet’in kurulma aşamalarında halk müziğimize de el atıldı. Atatürk’ün özelkle müzik konusunda kültür politikaları yanlış mı anlaşıldı?

Alman beseteci Hindemith, Türkiye’ye davet edilerek Tükiye’de müzik yaşamının geliştirilmesi çalışmalarında bulundu. Ankara Devlet Konservatuarı’nın kurulması için bir rapor verdi. Bu raporda müthiş bir plan çizmiş ama maalesef yapılmadı. Yapılsaydı, herşeyi kapsıyordu. Bu takip edilseydi iddia ediyorum Rusya’an daha iyi olurduk.  

Klasik müziğe hak ettiği değeri veremiyor muyuz?

Müzik kültürü bugün çökmekte. Gerek Avrupada, gerek Amerikada olsun… Dünyanın her tarafında bir kriz var ve kalitesiz müzikler sardı. Gürültüleri bugün müzik diye prezante ediyorlar. Kaliteli müzikler vardır, bir de gürültüler… Bazı müzikler şiddet ve gürültü üzerine kurulu. İnsanları bu şekilde cezbediyor. Örneğin tekno kesinlikle anlamıyorum. Bir de karamsar olanlar var. Birgün taksiye bindim arabesk müzik çalıyordu, sözlerini dinledim. Allahım ne kadar karamsar. Afedersiniz ama bunu dinleyince bütün gününüz kararmıyor mu dedim. Korkunç! Gerçekten moral bozuyor… Müzik keyif vermeli, mutluluk vermeli… Müzik başka bir dünyaya götüren bir şey. Elle tutamadığımız, kayan, zamanla giden ve geri gelmeyen anlar… Bunlar çok çok önemli. İnsanlara müziği anlatmak lazım ve en önemlisi de dinlemeyi öğretmek lazım.

Peki ama nasıl?

Alatacaksınız. Pastoral sefoniyi dinlerken, burada gök gürlüyor, yağmur yağıyor, diye örneğin. Bir de müziği müzik olarak dinlemek gerekir. Müzik lisanını anlatmak gerekir. Cazip kılarak anlatmak, konferanslar yapılacak, insanlara dinletilecek… Bir melodiyi dinlerken zevk alıyor musunuz o önemli. Çok konserler oluyor ama bunlar hep Üniversiteler  bünyesinde düzenleniyor. Dışarıda da yapılmalı… Örneğin Van’da çaldım, ama üniversitede. Dinleyici istekle gelsin istiyorum. Dinleyici yetiştirilmeli. Tabii herşeyden önce dinleyici yetişitirilmesine ihtiyaç duyulacak. Hala kafalarda örümcekleşmiş fikirler var. Bu müzikleri entelektüalize ediyorlar. Korkutuyorlar. Başka ülkelerde dinleyicilerin müzik heycanı var. Yetişmişler. İnsanlar konserlere gittiği zaman duygulanıyorlar, hakikaten yaşıyorlar müziği. Konserler, operalar yaparak bunu arttıracaksınız. Mesela bir konser oldu stadda 15 binkişi geldi diyorum, şaşırıyorlar. Çünkü akıllarına gelmiyor neden acaba? 

Müziğin meditasyon gücüne inanıyor musunuz?

Kesinlikle inanıyorum. Müzikte şamanistik birşey de görüyorum. Youmcular da çok önemli, iyi yapılıyosa o gün gücünüz yetiyorsa, herşey sizin elinizde. Dinleyiciyi etkilemek sizin eklinizde. Doğanın kendi müziği var, denizin ritmi var… Böyle bakmak gerek. Etkilyici şeyler yapmak gerekir, en azından inandığıız şeyleri yapmak. Acıyorum diyorum ya bu müziği çok enteleküalize ediyorlar. Bu da çok tehlikeli. 

İslam dünyasının müziğe bakışını nasıl değerlendiriyorsunuz?

Aslına bakarsanız oralarda çok güzel orkestralar var. Kahire mesela. İran’da da… Önemli olan iyi dinleyici. Bir çok yerde orkestra var. Irak’da da var. Suriye’de de… Demek ki böyle tabu olmamalı. Müziğn herkesin anlayabileceği bir dil olduğunu söylemek lazım. 

En geniş repertuarlı piyanist unvanına sahipsiniz…

Beni hiç etkilemiyor. Böyle bir niyetim yoktu. Az şey bilip derinlemesine inmek gerek bence. Az olur ya da çok olur ama herşeyin derinine gitmek lazım.

Program:
Jean Françaix, Piyano Sonatı  (İdil Biret’e ithaf edilmiştir)
Rachmaninof, Müzikli an (Moment Musical)
Stravinsky, Ateşkuşu – Ninni ve Final
Webern, Çesitlemeler
Scriabine, Etüd
Prokofief, 2. Piyano Sonatı – Allegro; Scherzo; Andante; Vivace

Şefik Kahramankaptan / Yansımalar / Cumhuriyet Ankara Eki / 1 Şubat 2008

İdil Biret:

Bir efsanenin inanılmaz maratonu 

      Abartı ve hakedilmemiş övgü nitelendirmeleri ne yazık ki yaşamımızın bir parçası haline geldi. “En ….” ve “ünlü” nitelendirmeleri, hayli “sıradan” sayılabilecek kişi ve kurumlar için bile kullanılıyor. “Halkla İlişkiler” bilimini, abartı ve hakedilmemiş övgüden ibaret sananlar, öyle duyurular yapıyorlar, bunları da yazılı-görsel medya mensupları “hazırlop” alıp öyle bir kullanıyor ki,  övülen bile inanabilir! Özellikle kişi-kurum yabancıysa, “salla gitsin!”

      Bu saptamayı yapmamın nedeni, yazımın başlığı… Çünkü İdil Biret için “efsane” , “inanılmaz” ve “maraton” nitelendirmelerini, gönül rahatlığıyla kullanıyorum. Tıpkı daha önce Andante Dergisi’nde kitabıyla ilgili olarak “alçakgönüllüğün doruğundaki filozof” nitelendirmesini yaptığım gibi..1948′in ve sonra 50′lerin dünya otoritelerince incelenerek kabul edilmiş gerçek “hârika çocuğu” İdil Biret, artık olgunluğunun doruğunda, tükenmez bir inanç ve enerjiyle  sürdürdüğü sanat yaşamında bu nitelendirmelerin tümünü fazlasıyla hakediyor. Tam 84 plak-CD’si yayımlanmış, Chopin, Brahms, Rahmaninov’un piyano için tüm yapıtlarını kaydetmiş, 19 ve 20. yüzyılların “büyük piyanistler” kuşağının 21. yüzyıldaki sürdürümcüsü o…

      İdil Biret, büyük Alman besteci L.V. Beethoven‘in tüm yapıtlarını eksiksiz icra eden tarihin ilk piyanisti ünvanını taşıyor. Yakında bunların tamamını kayıt altına alan ilk piyanist ünvanını da elde edecek. İşte bunun için geçtiğimiz 10 gündür Ankara’daydı ve tam anlamıyla bir Beethoven “maratonu” gerçekleştirdi. İki konserde bestecinin dört piyano konçertosunu seslendirdi, ayrıca  tüm yani beş piyano konçertosu ile korolu fantazisini Polonyalı yetkin şef, Varşova Filarmoni Orkestrasının müzik direktörü  Antony Witt yönetimindeki Bilkent Senfoni Orkestrası eşliğinde  kayıt altına aldı.

      Aslında beş konçertoluk diziyi İdil, beş yıl önce de gene Ankara’da Naci Özgüç yönetimindeki BSO ile yapmış, alınan kayıtlar da BMP etiketi altında iç piyasada yayınlanmış ve tükenmişti. Ama bu kez durum farklı. İdil Biret’in “en verimli sanatçı” olarak 2.5 milyona yakın CD’sinin satıldığı uluslararası firma Naxos‘un dağıtım ağı kullanılarak İdil Biret Arşivi (IBA -Idil Biret Archive) etiketi altında yayımlanıp New York’tan Tokyo’ya dünya raflarına çıkacak bu son kayıtlar… Ayrıca digital olarak  Naxos, iTunes, eMusic ve Amazon gibi ortamlardan satışı  gercekleşecek. CD’ ler Almanya ve Amerika’da imal edilerek İdil Biret Arsivi (IBA -Idil Biret Archive) etiketiyle yayınlacak ve böylece ilk defa bir Türk etiketi ile CD’ler dünya piyayasasına geniş biçimde girmiş olacak. Önümüzdeki sonbaharda İdil Biret kaydı olarak Beethoven’in tüm senfonilerinin Lizst transkripsiyonları, konçerto ve sonatlarının  19 CD ve muhtemelen bir de video kayıt içeren kutu içinde  topluca yayımı için de çalışma ve temaslar sürüyor.

      Bilkent konserlerinde her şey çok farklıydı. Dinleyiciler arasında, Konur sokaktaki çocukluk günlerinden arkadaşlarından tutun, bürokrasideki hayranlarına varıncaya kadar değişik bir yelpaze vardı. Daha sonraki dönemde 6660 sayılı yasadan yararlanan uluslararası piyanistimiz Gülsin Onay Düsseldorf’tan ayağının tozuyla yetişmişti. Devlet solisti piyanist Yeşim Gökalp, elinde Biret’in kitabı, imzalatma heyecanıyla dinledi konseri… Geçirdikleri rahatsızlıkların yorgunluğuna karşın, Ayser – İhsan Doğramacı çifti de Biret’i kimbilir kaçıncı kez can kulağıyla dinlemek üzere oradaydı.

      Biret, son yıllarda kimi piyanistlerin değişik ölçülerde uyguladığı, sahnede “tiyatro” ve “mimik gösterisi” uygulamalarından uzak, herzamanki ağırbaşlılığı ve disiplini içinde üst düzey Beethoven yorumları dinletti. Cümlelemeleri gayet temiz, açıktı.  Pedal kullanımını iyi kontrol ederek, duru bir müzik elde etti. Orkestra da, Witt yönetiminde ölçülü eşlikle Biret’in yorumunun daha iyi algılanmasını sağlayan bir ortamı oluşturdu. Şef Witt, özellikle piyano kadans sonlarında orkestrayı küçük bir solukla sokarak, piyanonun son tınılarının kulaklara erişimine olanak sağladı. Kayıtların da, stüdyo ortamında üst düzey olduğundan eminim. Merakla bekleyeceğiz yayımlanmasını…

      İdil Biret 67 yaşına karşın, bu üst düzey etkinliğini nasıl sürdürüyor? Öz disiplinini asla elden bırakmıyor, hem inanılmaz belleğini, hem de kolları başta olmak üzere vücudunu zinde tutmak için sürekli egzersiz yapıyor. Seyahatlerde bile sessiz piyanosuyla çalışıyor. Yaşamındaki en önemli dayanağı olan eşi Şefik Büyükyüksel‘le birlikte, uluslararası piyasalardaki karşıt dalgalara, kamplaşmalara rağmen, Türk piyanist olarak dünya kültürüne önemli kayıtları kazandırmayı sürdürüyor.

      İdil Biret’in Fransızca, Almanca ve Türkçe baskılarını İngilizcesinin de izlemesi beklenen Dominique Xardel aracılığıyla yazıp yayınladığı “Dünya Sahnelerinde Bir Türk Piyanisti”(Can Yayınları) kitabı ise bambaşka ve çok önemli bir katkı. Orada kimi besteci ve icracılarla ilgili açıkladığı analitik düşünceleriyle “filozof” nitelendirmesini de hak ediyor.

      Biret’in, sevgili Üner Birkan’ın Fransızca aslından çevirdiği kitabı, aslında dünyanın tüm önemli konservatuvarlarında, piyano öğrencilerine “zorunlu” olarak okutulması gereken bir ders kitabı niteliğinde…Bu nedenle ne kadar değişik dile çevrilirse o denli yararlı. Bu dillere İngilizceden sonra Rusça da eklenmeli bana sorarsanız… İdil Biret gibi olgun bir piyanistin, kendi çalgısı ve ustaları , geçmişin büyük piyanist-bestecileri hakkındaki saptamaları, düşünceleri, yorumları, her piyano öğrencisi için âdeta bir hazine… Biret’in yaşamından kesitler ve ortaya koyduğu öğreti, sadece piyano öğrencileri değil, müzikle ilgili herkes için okunması, üzerinde düşünülmesi gerekli bilgiler içeriyor.

      Bu değerli kaynak kitapla ilgili İdil Biret’in kendi düşüncelerini de öğrenmek isterseniz Ufuk Çakmak’ın yaptığı söyleşiyi okumanızı salık veririm. www.idilbiret.eu   adresine girerseniz, ilgiyle okuyacak başka yazılar da bulabilirsiniz.

www.kahramankaptan.com

Kitabın yazarı Xardel ve İdil Biret’le Radikal gazetesinin Kitap eki için yapılan söyleşi için tıklayın.

		”İdil Biret: Une pianiste turque en France”. Yazar: Dominique Xardel. Yayınevi: Buchet-Chastel.  2006 Aralık.
		“Dünya Sahnelerinde Bir Türk Piyanist: İdil Biret”. Yazar: Dominique Xardel. Yayınevi: Can Yayınları. Çeviri: Üner Birkan. 2007 Haziran.
		“Ein türkische Pianistin auf der Bühnen der Welt” Yazar: Dominique Xardel. Yayınevi: Stacatto Verlag. Kitabın arkasında Paul Hindemith’in 1930′larda Türkiye’de müzik gelişimi üzerine yazdığı raporun bir özeti de bulunmaktadır.  2008 Ocak.

Schumann’ın hayatındaki trajik ögeler ve bestecinin Brahms’a (Op. 134′teki ithaf dahil olmak üzere) verdiği destek genç besteci üzerinde büyük bir etki yaratmıştır. Brahms’ın bu dönemde bestelediği 1. Piyano Konçertosu’nun Schumann’ın hayatındaki acılı olayların etkisinde yazıldığı biliniyor.

Fakat bu konçertonun Schumann’ın müziğinden doğrudan ilham alınarak yazıldığı bugüne kadar gözden kaçmış durumda. Oysa bu konçerto Schumann’ın Op. 134′üyle tematik olarak çok güçlü bağlara sahip. İki yapıtın nota yazıları yakından incelendiğinde bu gerçek rahatlıkla görülebilir. Parçaların yazıldığı re minör tonunun aynı olmasının yanı sıra, Brahms’ın konçertosunun tüm çıkış noktası Schumann’ın yazısında saklı. Her bir gelişim aşaması Schumann’dan doğrudan olarak yapılmış alıntılarla dolu. (Örneğin, Schumann’ın kodasındaki trombon solo pasajı ile [Track 4: 13.33 - 13.42] Brahms’ın 1. Piyano Konçertosu’nun aynı yerindeki pasajı karşılaştırın. [Track 1: 20.29-20.38] Naxos, CD 8.554088, Ekim 2000.)

Bu alıntılar hayal edilebilecek her türlü şekle girerek konçertoda kullanılmış, öyle ki Brahms’ın konçertosu Schumann’ın ana temaları ve fikirleri üzerine yapılmış büyük çaplı bir varyasyon olarak bile düşünülebilir. Elbette ki bu denli Schumann’a özgü bir malzemeden tamamen özgün bir yapıt üretebilmek de ancak Brahms gibi bir dahinin yapabileceği bir şey.

İdil Biret

Kayıtlar:
• Trombon solo pasajı – Schumann
• 1. Piyano Konçertosu pasajı – Brahms

Kayıtlar:
- Söyleşi (329 K mp3, 24 Kbps, 16 KHz mono) 
Konuşmanın tam metni için tıklayın.
- Bach Solfegietto (181 K mp3, 24 Kbps, 16 KHz mono)

Bu CD İnönü Vakfı Yayınları tarafından İsmet İnönü’yü anma etkinlikleri çerçevesinde basılmıştır. CD’nin prodüktörlüğünü Şefik Kahramankaptan yapmıştır. Bu sayfada yer alan söyleşi ve müzik parçası bu CD’den alınmıştır.

Wilhelm Kempff ile Champs Elysees’de Konser

İdil, aynı yıl ünlü piyanist Wilhelm Kempff ile tanıştırılmıştı. Kempff İdil’e büyük ilgi göstermiş ve onunla 1953 yılının 7 ve 8 Şubat tarihlerinde Champs Elysees Tiyatrosunda Mozart’ın İki Piyano İçin Konçerto’sunu çalmıştı.

Champs-Elysees Konser Afişi

Konseri Joseph Keilberth yönetmiş ve yaklaşık 2400 kişiden oluşan bir seyirci topluluğu bu performansı izlemişti. Oldukça beğenilen bu konser basında uzun süre yer almış ve Fransız Radyosu’nda da canlı olarak yayımlanmıştı. Daha sonra bu konser Ankara ve BBC radyolarında da dinleyicilere sunulmuştu.

Bu konserden hemen sonra İdil Biret yeniden Fransız Radyosu’na davet edilmiş ve konserler üzerine yapılan kısa bir söyleşiden sonra Bach, Scarlatti, Debussy ve Brahms’tan parçalar çalmıştır.

1949 ve 1953 yılında yapılan bu radyo yayınları plağa alınmış ve İdil Biret’in arşivlerinde mevcuttur. Bu kayıtlar şu anda da İnönü Vakfı yayınları tarafından yapılan bir CD’ye aktarılmıştır. Bu CD İdil Biret’in 1959 yılında Fransa’da yapmış olduğu ilk plaktaki Schumann’ın Fantazi Parçaları adlı yapıtını da içermektedir.

“Kempff’le ilk karşılaşmam Paris’te bir oteldeydi. 7 yaşındaydım. Lobide bir duvar piyanosu vardı. Kempff’e ilk kez bu piyanoda çalmıştım. Bu kadar büyük ve böylesine alçakgönüllü bir piyanistle tanışmak benim için yepyeni bir tecrübe ve harika bir duyguydu. Daha önce tanıştığım tüm müzisyenler kendini beğenmiş ve gösterişli tiplerdi.

Bundan sonra,Kempff her Paris’e konser vermeye geldiğinde beni dinlemek için vakit ayırır ilerleyip ilerlemediğimi anlamaya çalışırdı. O günlerin en özel anılarından biri Kempff’in Beethoven’ın 32 sonatını seslendirdiği Salle Pleyel konserleriydi.

Kempff 7 resitalde tüm sonatları çok ilgili bir izleyici topluluğunun önünde seslendirmişti. Daha önce en popüler olanlarını duymuştum. (Waldstein, Appasionata, Ayışığı ve bir de annemin çaldığı Patetik) Fakat diğer Beethoven sonatlarının hepsini ilk olarak ondan duymak ne büyük bir mutluluktu. Adeta yepyeni bir galaksiyi keşfediyordum. Her sonat kendi içinde bir yıldız, bir gezegendi. Kempff her çaldığı şeyi müthiş net çalabilmek gibi inanılmaz bir özelliğe sahipti. En karmaşık yapıtlar bile onun vizyonunda şeffaflık kazanırdı.

Bir gün Wilhelm Kempff Mozart’ın İki Piyano İçin Konçerto’sunu Paris’te benimle çalmak istediğini söyledi. Konserler 1953 yılında Champs-Elysees salonunda gerçekleşti. Konservatuar Konser Topluluğu’nu Joseph Keilberth yönetiyordu. O zamanlar Kempff benim için ikinci bir babaydı. Hayatımın öyle sıkı bir parçasıydı işte. Paris Konservatuarını bitirdikten sonra ondan ders almaya başladım. O böyle istemişti. Birçok resital programı ve konçerto hazırlayıp 1958 yılının Haziran ayında onun Ammerland’da ailesiyle birlikte oturduğu eve gittim. Her sabah ve her öğleden sonra birkaç saat çalışıyorduk. Orada başlayan ve sonra devam eden bu derslerden çok şey öğrendim. Pedalı kullanmanın incelikleri, basitlik ve ekonomik duygusu, hiç bir zaman abartmadan müzikal çizgiyi takip edebilmek… bunları hep ondan öğrendim. Başlarda bütün bu değerli şeyleri yazmak istemiştim. Fakat o bunu yapmamı istemiyordu. Derdi ki, kişi hep doğal bir şekilde hatırlamalı. Her öğrencinin değişik öncelikleri olmalıydı ve bir öğrenci asla hocasını taklit etmemeliydi.

Ammerland’daki özel derslere ek olarak, Casa Orfeo’da, Positano’daki master sınıflarına da devam ettim. Akdeniz’in yüksek bir yerindeki bu muhteşem yerde Kempff müzik akademilerinin en soylu olanını yaratmıştı. Wilhelm Kempff’le yapılan bir ders yalnızca bir müzik dersi değil, humanism ve kültür dünyasında bir gezintiydi. Geniş Almanca, İngilizce, Fransızca ve İtalyanca bilgisi, Roma ve Yunan kültürleri üzerine derin birikimi ile müzik, edebiyat, felsefe ve mitolojinin büyüleyici bir sentezini yapardı derslerinde. Onun iç dünyasında felsefe ve mitoloji içiçe geçmişti. Kempff’in piyanoda çıkardığı o güzel ve asil sesleri her zaman hatırlarım. Onun sıcak ve nükteli kişiliği hayatımda her zaman var olmuştur. Sahnedeki soylu duruşu, her zaman ışık saçan kişiliği, seyircisine her zaman ilham verdi. O ben ve onu benim kadar yakından tanıyanlar için her zaman gerçek anlamda büyük bir sanatçı olarak kalacak.”

	12,40 MB Mvt. 1: Andante grazioso 13:35
	5,76 MB Mvt. 2: Menuetto 6:18
	3,40 MB Mvt. 3: Allegretto “Alla turca” (Alkış) 3:20 (3:42)

8,23 MB 8:45 (8:59) Guiseppe Donizetti’nin bir marşı üzerine Büyük Parafraz. Abdul Mecid için bestelenmiştir. İstanbul, 1847

8,34 MB 12 Prélud’den ilk altısı. op. 45. İdil Biret’e adanmıştır. (9:07)

8,08 MB Islamey (Oryantal Fantezi) 8:37 (8:49)

	2,97 MB No. 1, Sol minör 3:14
	3,53 MB No. 2, Re minör 3:51
	2,55 MB No. 3, Fa majör 2:47
	5,28 MB No. 4, Fa diyez minör 5:46
	3,56 MB No. 6, Re bemol majör 3:53
	2,18 MB No. 7, Fa majör (alkış) 1:59 (2:23)

5,38 MB Alkış Bis: Noktürn op. 55 No. 2 4:41 (5:53)

Müzik arşivleri